Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός και Γεωπληροφορική

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές θα αποκτήσουν τις γνώσεις και δεξιότητες ώστε να:

• Κατανοούν Θεμελιώδεις Αρχές και Πολιτικές: Να κατανοούν πλήρως τις βασικές αρχές, τα στάδια και τις θεωρητικές έννοιες του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού (Marine Spatial Planning - MSP), ενσωματώνοντας την Προσέγγιση με βάση το Οικοσύστημα και τα νομικά πλαίσια (Οδηγία MSP της ΕΕ) σε ευρωπαϊκό και διακρατικό επίπεδο.

• Διαχειρίζονται Γεωχωρικά Δεδομένα: Να εφαρμόζουν τεχνολογίες Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (GIS) για τη συλλογή, διαχείριση και οργάνωση γεωχωρικών δεδομένων, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης αξιόπιστων γεωβάσεων για το θαλάσσιο περιβάλλον.

• Αναλύουν Χωρικές Αλληλεπιδράσεις: Να εντοπίζουν, αναλύουν και χαρτογραφούν την χωρική και χρονική κατανομή της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και των δραστηριοτήτων, αξιολογώντας τις συνέργειες και συγκρούσεις (συμπεριλαμβανομένων των αθροιστικών επιπτώσεων) που προκύπτουν από πολλαπλές δραστηριότητες.

• Επιλύουν Συγκρούσεις & Επιλέγουν Βέλτιστες Θέσεις: Να χρησιμοποιούν εργαλεία χωρικής ανάλυσης, όπως η ανάπτυξη Πινάκων Συγκρούσεων, και να προτείνουν Βέλτιστη Επιλογή Χωροθέτησης για νέες θαλάσσιες δραστηριότητες (π.χ. υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας) με χρήση πολυκριτηριακής ανάλυσης.

• Σχεδιάζουν και Εφαρμόζουν Ζωνοποίηση : Να μαθαίνουν και να εφαρμόζουν τις αρχές της Θαλάσσιας Ζωνοποίησης για την ανάπτυξη ολοκληρωμένων, χωρικά σαφών Σχεδίων Ζωνοποίησης, λαμβάνοντας υπόψη τις πιθανές Περιοχές Πολλαπλών Χρήσεων.

• Αξιολογούν Μελέτες Περίπτωσης: Να αξιολογούν κριτικά διάφορες Μελέτες Περίπτωσης ΘΧΣ από τη Μεσόγειο και άλλες διεθνείς θαλάσσιες περιοχές, μαθαίνοντας από επιτυχημένες εφαρμογές και προκλήσεις που σχετίζονται με τον διασυνοριακό σχεδιασμό.

• Αναπτύσσουν στρατηγικές Επικοινωνίας και Προσαρμοστικής Διαχείρισης: Να αξιολογούν την αναγκαιότητα της Συμμετοχής των Ενδιαφερόμενων Μερών και να χρησιμοποιούν εργαλεία Web-GIS για τη διευκόλυνση της δημόσιας συμμετοχής, ενώ αναπτύσσουν στρατηγικές παρακολούθησης και προσαρμοστικής διαχείρισης (συμπεριλαμβανομένης της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή).

Λαμβάνοντας υπόψη τις γενικές ικανότητες που πρέπει να αποκτήσει ο κάτοχος του πτυχίου, το μάθημα στοχεύει:

• Διαχείριση Πληροφορίας & Προσαρμοστικότητα: Στην ικανότητα αναζήτησης, ανάλυσης και σύνθεσης δεδομένων και πληροφοριών, με αποτελεσματική χρήση της Γεωπληροφορικής. Περιλαμβάνει την ικανότητα παρακολούθησης νέων τάσεων και τεχνολογιών στο MSP, ενισχύοντας τη δια βίου μάθηση και την προσαρμογή σε νέες τεχνολογικές και νομικές συνθήκες στην επαγγελματική πρακτική.
• Ολοκληρωμένη Λήψη Αποφάσεων: Στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων προς μια προσαρμοστική και ολοκληρωμένη προσέγγιση στο MSP, βασισμένη σε χωρικά δεδομένα, κριτική σκέψη και ανάλυση συγκρούσεων.
• Διεπιστημονική Συνεργασία & Επικοινωνία: Στην ικανότητα συνεργασίας σε διεπιστημονικές ομάδες και αποτελεσματικής επικοινωνίας των στρατηγικών MSP σε ποικίλα ακροατήρια (ενδιαφερόμενους, φορείς χάραξης πολιτικής).
• Αυτονομία & Επαγγελματική Ανάπτυξη: Στην επίδειξη ανεξάρτητης εργασίας, ανάληψης πρωτοβουλιών (σχεδιασμός και διαχείριση έργων) και ενίσχυσης επαγγελματικών δεξιοτήτων για τη διαχείριση θαλάσσιων και παράκτιων περιοχών.
• Περιβαλλοντική Υπευθυνότητα: Στον σεβασμό προς το φυσικό περιβάλλον και την προώθηση της διαχείρισης βάσει οικοσυστήματος και της βιωσιμότητας.

Θεωρία: Το μάθημα παρέχει μια ολοκληρωμένη εισαγωγή στις βασικές έννοιες του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού (Marine Spatial Planning – MSP), καλύπτοντας την ιστορική εξέλιξη, τη διαδικασία MSP με βήμα-βήμα προσέγγιση, και τη στροφή προς τη Διαχείριση Θαλάσσιων Χώρων με βάση το Οικοσύστημα (Ecosystem-Based Sea Use Management). Περιλαμβάνει εκτενή μελέτη των περιφερειακών, εθνικών, ευρωπαϊκών και διεθνών πολιτικών και νομικών πλαισίων για το MSP, με έμφαση στην προστασία και διατήρηση των θαλάσσιων περιοχών.

Το μάθημα καλύπτει την κατανόηση των χωρικών και χρονικών κατανομών της βιοποικιλότητας και των οικοτόπων, της χρήσης των παράκτιων και θαλάσσιων χώρων, των σχετικών ανθρωπογενών δραστηριοτήτων και των απειλών από ανθρωπογενείς παράγοντες (π.χ. απώλεια και υποβάθμιση οικοτόπων, υπερεκμετάλλευση, ρύπανση, κλιματική αλλαγή). Αναλύει τα εργαλεία και τις στρατηγικές για την επίλυση συγκρούσεων, την αξιολόγηση συνεργιών και συγκρούσεων μεταξύ δραστηριοτήτων στη θάλασσα και την αξιολόγηση πιθανών περιοχών πολλαπλών χρήσεων.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις αρχές σχεδίασης θαλάσσιων ζωνών, τη δημιουργία Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών και στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων που προάγουν μια προσαρμοστική και ολοκληρωμένη προσέγγιση, ενισχύοντας τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών και τη δημόσια εμπλοκή του κοινού, με χρήση προηγμένων διαδικτυακών εργαλείων γεωχωρικών δεδομένων. Τέλος, εξετάζονται σχετικές μελέτες περίπτωσης εφαρμογής του ΘΧΣ σε διάφορες κλίμακες.

Εργαστήριο: Το πρακτικό μέρος επικεντρώνεται στην εφαρμογή των αρχών του ΘΧΣ με χρήση γεωχωρικών τεχνολογιών και μεθοδολογιών Γεωπληροφορικής. Οι φοιτητές μαθαίνουν να χρησιμοποιούν παραδοσιακά και διαδικτυακά εργαλεία GIS για την απεικόνιση και επεξεργασία χωρικών δεδομένων.

Κύριες πρακτικές δραστηριότητες:

• Συλλογή και διαχείριση δεδομένων, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας γεωβάσεων για την αποτύπωση οικολογικών στοιχείων και δεδομένων ανθρωπογενών δραστηριοτήτων.
• Κριτική ανάλυση και χαρτογράφηση δραστηριοτήτων, μέσω δημιουργίας Πινάκων Συγκρούσεων (Conflict Matrices) και αναγνώρισης Συνεργιών/Περιοχών Πολλαπλών Χρήσεων.
• Εφαρμογή μελετών περίπτωσης για χωροταξικό σχεδιασμό, όπως η αξιολόγηση περιοχών για την χωροθέτηση συγκεκριμένης δραστηριότητας.
• Μέθοδοι συμμετοχής των ενδιαφερόμενων μερών και του κοινού, χρησιμοποιώντας συμβατικά και προηγμένα διαδικτυακά γεωχωρικά εργαλεία και Web-GIS για τη δημιουργία και διαχείριση ηλεκτρονικών χαρτών.
• Πρακτικός σχεδιασμός και ανάπτυξη Θαλάσσιας Ζωνοποιήσης.

-Dimitra Kitsiou , Michael Karydis (2017)  Marine Spatial Planning: Methodologies, Environmental Issues and Current Trends. Nova Science Publishers.

-Jacek Zaucha, Kira Gee (2019) Maritime Spatial Planning, past, present, future. Palgrave Macmillan.

Συναφή επιστημονικά περιοδικά:

-Ehler Charles N (2021) Two decades of progress in Marine Spatial Planning, Marine Policy, Volume 132, https://doi.org/10.1016/j.marpol.2020.104134.

-Patera Anastasia, Pataki Zoe, Kitsiou Dimitra (2022) Development of a webGIS application to assess conflicting activities in the framework of marine spatial planning, Journal of Marine Science Engineering, Volume 10, https://doi.org/10.3390/jmse10030389

-Pataki Zoe, Kitsiou D (2022) Marine Spatial Planning: Assessment of the intensity of conflicting activities in the marine environment of the Aegean Sea, Ocean & Coastal Management, Volume 220, https://doi.org/10.1016/j.ocecoaman.2022.106079

-Douvere F., Ehler CN (2009) The importance of marine spatial planning in advancing ecosystem-based sea use management, Marine Policy, Volume 3, https://doi.org/10.1016/j.marpol.2008.03.021

- Micheli F., Levin N., Giakoumi S., Katsanevakis S., Abdulla A., Coll M., Fraschetti S., Kark S., Koutsoubas D., Mackelworth P., Maiorano L. & H.P. Possingham, 2013. Setting priorities for regional conservation planning in the Mediterranean Sea. PLoS ONE, Vol. 8(4): 1-17, e59038.

- Giakoumi S., Guilhaumon F., Kark S., Terlizzi A., Claudet J., Felline S., Cerrano C., Coll M., Danovaro R., Fraschetti S., Koutsoubas D., Ledoux J.B., Mazor T., Merigot B., Micheli F. & S. Katsanevakis, 2016. Space invaders; biological invasions in marine conservation planning. Diversity and Distributions, Vol. 22 (12): 1220-1231.

- Katsanevakis S., Levin N., Coll M., Giakoumi S., Shkedi D., Mackelworth P., Levy R., Velegrakis A., Koutsoubas D., Caric H., Brokovich E., Ozturk B. & S. Kark, 2015. Marine conservation challenges in an era of economic crisis and geopolitical instability: The case of the Mediterranean Sea. Marine Policy, Vol. 51: 31-39.

- Giakoumi S., Guilhaumon F., Kark S., Terlizzi A., Claudet J., Felline S., Cerrano C., Coll M., Danovaro R., Fraschetti S., Koutsoubas D., Ledoux J.B., Mazor T., Merigot B., Micheli F. & S. Katsanevakis, 2016. Space invaders; biological invasions in marine conservation planning. Diversity and Distributions, Vol. 22 (12): 1220-1231.

- Sini M., Katsanevakis S., Koukourouvli N., Gerovasileiou V., Dailianis T., Buhl-Mortensen L., Damalas D., Dendrinos P., Dimas X., Frantzis A., Gerakaris V., Giakoumi S., Gonzalez-Mirelis G., Hassiotis T., Issaris Y., Kavadas S., Koutsogiannopoulos D.D., Koutsoubas D., Manoutsoglou E., Markantonatou V., Mazaris A., Poursanidis D., Papatheodorou G., Salomidi M., Topouzelis K.. & M. Zotou, 2017. Assembling Ecological Pieces to Reconstruct the Conservation Puzzle of the Aegean Sea. Frontiers in Marine Science, Vol. 4 (No 347): 1-22, doi 10: 3389.

- Dimitriadis Ch., Sini M., Trygonis V., Gerovasileiou V., Sourbes L. & D. Koutsoubas, 2018. Assessment of fish communities in a Mediterranean MPA: Can a seasonal no-take zone provide effective protection? Estuarine Coastal and Shelf Science, Vol. 207: 223-231.

- Di Franco A., Hogg K.E., Calò A., Bennett N.J, Sévin-Allouet M.E., Esparza Alaminos O., Lang M., Koutsoubas D., Prvan M., Santarossa L., Niccolini F., Milazzo M. & P. Guidetti, 2020. Improving the governance and perceived effectiveness of Marine Protected Areas through collaborative interventions: A multiple case study from the Mediterranean Sea. Journal of Environmental Management, Vol. 269, 1-13.